Heel even weer terug naar het begin

4 april 2017

Donderdag kreeg Oosterwold bezoek van Adri Duivesteijn, Carolien Schippers en Jan Eelco Jansma. Het bezoek bracht mij in gedachten terug naar mijn begintijd in Almere, waarin ik nauw met hen mocht samenwerken. De tijd dat we in de werkmaatschappij Oosterwold het gedachtegoed, de filosofie en de ontwikkelstrategie voor dit gebied uitwerkten. Maar eigenlijk nog meer naar de tijd daar net iets voor.

In oktober 2008 koos ik voor Almere, een landschapsstad met een uitdagende groeiopgave. Op mijn eerste werkdag startte ook Winy Maas van MVRDV met zijn team op het projectbureau ‘Schaalsprong Almere’. ‘Maak een structuurvisie voor de groeiopgave van Almere, als onderdeel van de groei en doorontwikkeling van de noordelijke randstad’ was de opgave. Met een rijk gevarieerd team hebben we, onder de bezielende bestuurlijke leiding van Adri Duivesteijn, hiervoor de ingrediënten stap voor stap samengesteld tot de ‘concept structuurvisie Almere 2.0’.

De stoeptegel
Later werd deze ‘concept structuurvisie Almere 2.0’ in de wandelgangen ook wel ‘de stoeptegel’ genoemd; twee witte boeken in een cassette, ter grootte van een stoeptegel. Eén met een visie op de groeiopgave voor Almere en één specifiek over Almere IJland, een buitendijkse gebiedsontwikkeling bij Pampus. Ze staan nog steeds in mijn boekenkast. De cassette eigenlijk net iets te krap voor de volumineuze inhoud, met duidelijke gebruikssporen omdat ik dit naslagwerk nog regelmatig gebruik.

 

Naslagwerken Oosterwold

Naslagwerken Oosterwold

Een jaar hebben we gewerkt aan die structuurvisie. Samen met landschapsarchitect Hester Kersten werkte ik aan het onderdeel ‘groenblauw casco’. Zo kwam onder andere de Eemvallei in Oosterwold op de kaart als toekomstige landschappelijke structuur. Een kronkelige eigenwijze onderbreking van het poldergrid, geënt op een oude rivierloop in de ondergrond.

Meerkernige en landschappelijke stad
Nu, jaren later begin ik tijdens de bijeenkomsten met nieuwe geïnteresseerden voor Oosterwold altijd met een prachtig abstract beeld van MVRDV uit die structuurvisie en waarbij Oosterwold voor het eerst in deze vorm op de kaart is verschenen. Je ziet in één oogopslag de nieuw te ontwikkelen stadsdelen, ieder met een eigen karakter, langs een ‘schaalsprong-as’. Ik vind de keuze om daarbij voort te borduren op de oorspronkelijke opzet van de meerkernige en landschappelijke stad nog steeds fantastisch. Op die manier is het mogelijk dat de jonge stad Almere in haar eigen tempo door-ontwikkelt, zonder stress van snelle verdichting of inbreiding in de huidige stadsdelen.

 vlekken kaart

Schema structuurvisie Oosterwold

Hier is de basis gelegd om in Oosterwold het principe ‘mensen maken de stad’ te combineren met een groene, duurzame ambitie, en daarmee ook een combinatie van stad en landschap mogelijk te maken. De ultieme vertaling van de Almere Principles[1]. Ik citeer uit de structuurvisie over Oosterwold: “De oostzijde van de stad vormt het overgangsgebied tussen de stad en de agrarische polder. Het biedt ruimte voor landelijk wonen in het groen met een lage dichtheid en is hiermee de tegenpool van de hoog stedelijke ontwikkeling aan de westzijde van de stad. Oosterwold zet in op ruimte voor individuele woonidealen en organische groei. Het biedt een ontwikkelingsstrategie voor de transformatie van het grootschalige polderlandschap naar een kleinschalig landschap met ruimte voor bewoning, stadslandbouw en recreatie.

Landbouw en stad hand-in-hand
Jan-Eelco Jansma van de Wageningen Universiteit bracht ons ’Agromere’ onder de aandacht; een stadswijk waarbij landbouw en stad hand-in-hand gaan. Het productieve karakter van het landschap en de kansen voor nieuwe ondernemerschap wat zich vanuit een bestaande landbouwpolder zou kunnen vormen, sprak mij meteen aan. Vanuit dit concept kon stadslandbouw een fundamenteel onderdeel worden van de gebiedsontwikkeling. Een welkome aanvulling op het palet van natuur, bos en water in en om de stad. De structuurvisie geeft aan: ‘stad en landbouw vormen een eigentijdse combinatie. Zij versterken elkaar. Stadslandbouw maakt de stad groener en de voedselproductie duurzamer. Juist aan de Oostkant van de Almere is het kansrijk om verstedelijking te combineren met een duurzame voedselproductie in de vorm van stadslandbouw’.

Begin 2010 nam Frans van Deursen als projectdirecteur de leiding in de ‘werkmaatschappij Oosterwold’. Ik heb mij vriendelijk doch een beetje brutaal aangemeld als projectleider in zijn team. Ik wilde dolgraag een bijdrage leveren aan de verdere uitwerking van die ‘paar zinnen uit de structuurvisie’ in een ontwikkelstrategie. Ik heb er bijzondere herinneringen aan, met name ook de samenwerking met Frans van Deursen en Gerard Slingerland om het voor elkaar te krijgen. Stap-voor-stap werkten we het gedachtegoed en de mogelijkheden verder uit, in zijn puurste vorm, alle tegenstand – die er ook volop was – overwinnend. De reflex om het ‘op de oude manier’ te doen was groot en het vroeg veel van iedereen die er bij betrokken was om het organiseren van vrijheden mogelijk te maken. Op zoek naar ruimte om initiatieven echt leidend te laten zijn in de ontwikkeling van Oosterwold. Maar met een kleine team, in samenwerking met alle partners en partijen, lukte het om in 1,5 jaar tijd ‘Land-goed voor initiatieven’ te maken en te laten vaststellen.

Bijzonder
Naast alle mensen die ieder vanuit hun eigen rol, achtergrond en expertise hebben bijgedragen aan het mogelijk maken van Oosterwold, heb je altijd een aantal boegbeelden en voortrekkers nodig. Onder bestuurlijke verantwoordelijkheid van Adri Duivesteijn (toenmalig wethouder Almere) en Carolien Schippers (toenmalig directeur Rijksvastgoedbedrijf) is destijds het fundament gelegd, vastgelegd in de ontwikkelstrategie Land-goed voor Initiatieven. Zonder hen hadden de eerste pioniers zich nu niet kunnen vestigen. Daarom was het afgelopen donderdag zo mooi en bijzonder om ze samen met Tjeerd Herrema (de huidige Almeerse wethouder Ruimte, wonen & wijken) in Oosterwold te ontvangen en op bezoek te gaan bij een aantal van de eerste Oosterwolders.

Adri Carolien JanEelco Egon

[1] Als voorwaarden voor een aantrekkelijke, groen en duurzame stad zijn de Almere Principles in het leven geroepen. Ze zijn bedoeld als inspirerend richtsnoer voor iedereen die in de komende decennia betrokken is bij het doorontwerpen van Almere tot een duurzame stad.